Iedere verandering begint bij jezelf

Het is voor mij geen gegeven, het is een wetmatigheid. Als je iemand, of iets wilt veranderen zul je eerst zelf moeten veranderen. Zo ook wanneer je streeft naar ‘bestuurlijke vernieuwing’. Besturen is namelijk niet alleen afhankelijk van procedures die je afspreekt, de hiërarchie of de cultuur waarin je bestuurt of bestuurt wordt. Het zijn de mensen die uiteindelijk de procedures bedenken en uitvoeren, de hiërarchische structuur bedenken en de cultuur bepalen. En daar ben je zelf ook een onderdeel van. De verandering die je zelf moet doorleven is vaak veel moeilijker dan het veranderen van de procedures of de organisatiestructuur.

In een Nieuw Sociaal Contract doet Omtzigt heldere voorstellen om de bestuurscultuur te veranderen. Na het lezen van het boek – waar ik verder erg enthousiast over ben – bekroop mij wel de gedachte dat nergens wordt gesproken over de mensen die die vernieuwing vorm en inhoud moeten gaan geven. Immers; veel van de problemen in – bijvoorbeeld – de toeslagenaffaire kun je juist toeschrijven aan de ontmenselijking van processen en procedures. Je wordt fraudeur omdat het (geautomatiseerde) systeem dit zegt. Je wordt moedeloos omdat je nimmer de mens die jou dossier beheert bij de belasting kunt aanspreken. Je bent minder geworden dan een nummer. Je bent het resultaat van een algoritme, gebaseerd op modellen.

Dit alles wordt bedacht en geprogrammeerd door mensen. Tegen die mensen zeggen we nu dat er verbinding moet komen en dat er een enorme noodzaak is voor openheid en transparantie. We stellen vervolgens de regels, procedures en processen ter discussie. Maar al die processen, procedures en regels zijn net zo helder, open en transparant als dat wij ze inrichten. Opnieuw; het gaat dus om de mensen die het bedenken, formaliseren, inregelen en uitvoeren. Overigens zijn dit dezelfde mensen die zich juist achter de ondoorgrondelijkheid en complexiteit verschuilen als het misgaat.

Volgens mij zijn er weinig sectoren waar openheid en transparantie zo vaak worden aangehaald en zo weinig wordt gepraktiseerd als in het openbare bestuur en politiek. Antwoorden van ambtenaren of politici zijn in de regel ontwijkend, ‘off topic’ of zodanig geformuleerd dat een normaal mens er geen chocolade van kan maken. Dat zit in de genen. Er zijn zelfs hele trainingen om te leren hoe je antwoord geeft zonder wat te zeggen. Vraag een politicus of de muur groen of blauw is, en hij iets antwoorden als: “Het is een kleurrijke muur.”

Openheid en transparantie

Openheid en transparantie begint dus bij jezelf, is mijn stelling. Wat ik er mee bedoel is dat het goed is jezelf de vraag te stellen: hoe open en transparant ben ik zelf eigenlijk? In hoeverre doe ik concessies aan de cultuur waarin ik leef omdat ik nu eenmaal doelen bereiken wil? In hoeverre speel ik zelf politieke spelletjes, maak ik gebruik van achterkamertjes, wandelgangen en belrondjes om mijn doelen over het voetlicht te krijgen waarbij wat ik vertel, hoe ik iets vertel en welke context ik er aan geef vooral te maken heeft met wie ik contact heb?
En in hoeverre ben ik daarbij open, helder en transparant?

Ik vraag het mij af; Begint die vernieuwing van de bestuurscultuur die ik zo graag wil ook echt bij mij?

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.